Schuilplaats van de
Clos Savoiroux,
getuige van het bombardement
van 26 mei 1944
Hier begint een tragisch hoofdstuk uit de geschiedenis van Chambéry: dat van vrijdag 26 mei 1944. Een dag die voor altijd zijn stempel heeft gedrukt op de ziel en het aanzien van de stad, evenals op het lot van degenen die er toen woonden…
Het is 26 mei 1944, 6 uur ’s ochtends. In Zuid-Italië maken 900 geallieerde bommenwerpers zich klaar om op te stijgen. Elke gezagvoerder ontvangt een verzegelde envelop met daarin het doel van de missie. In Nice, Grenoble, Lyon Vaise, Saint-Étienne… en Chambéry: overal zijn de stations het doelwit. Geleidelijk aan klinken in deze ontwakende steden de sirenes. Die dag vallen er 720 bommen van elk 227 kg op Chambéry.
Om deze dag waarop de stad werd gebombardeerd te reconstrueren, geeft Jacques Viout, vicevoorzitter van de vereniging „Les Amis du Vieux Chambéry“, zijn visie. Hij neemt de luisteraars mee naar een ongewone plek, die toch essentieel is voor het erfgoed van Chambéry: de schuilkelder van Clos Savoiroux.
Clos Savoiroux loods Chambery
|
Albert Periol
Albert Perriol
Burgemeester van Chambéry
1935–1941
In 1938 stuurde de Franse regering een geheime nota naar alle burgemeesters van Frankrijk, waarin zij werden opgeroepen om luchtbeschermingskelders te laten bouwen met het oog op een mogelijk conflict. In die tijd reageerde geen enkele burgemeester op deze oproep, op één na: Albert Perriol, destijds burgemeester van Chambéry.
Waarom wilde Albert Perriol dit omvangrijke programma voor de bouw van schuilkelders opzetten?
Chambéry is gebouwd op een moerasgebied en beschikt in het oude stadsgedeelte over geen enkele kelder die bij bombardementen als schuilplaats voor de bevolking zou kunnen dienen. Aan dit tekort moest worden verholpen en daarvoor moesten de twee heuvels die de stad omringen worden doorboord: enerzijds de heuvel van Bellevue, anderzijds de heuvel van Lémenc.
De bouw
van de schuilplaatsen
Vanaf februari 1939 wordt begonnen met het doorboren van de heuvel van Bellevue. In zandgrond wordt een 500 m lange, betonnen galerij aangelegd, voorzien van 4 ingangen en met een capaciteit van 3.000 personen. Op 1 september 1939, de dag waarop de Tweede Wereldoorlog uitbrak, was de schuilkelder van Bellevue operationeel.
Vervolgens werden op de heuvel van Lémenc nog twee andere schuilkelders aangelegd. Deze twee schuilkelders zijn uitgehouwen in kalksteen en zien er heel anders uit dan die van Bellevue.
De schuilkelder van Clos Savoiroux: deze is 200 m lang en biedt plaats aan maximaal 1.500 personen.
De schuilkelder van Nézin: deze heeft een gang van 150 m en biedt plaats aan 1.000 mensen. Destijds bevond de hoofdingang zich aan de huidige Avenue des Ducs de Savoie.
Later werd de schuilkelder van Maché uitgegraven, maar deze werd nooit voltooid. Deze bevond zich onder de esplanade van het kasteel van de hertogen van Savoie. Als hij voltooid was geweest, had hij plaats geboden aan 2.200 mensen (tegenwoordig is dit de parkeerplaats van het kasteel).
In het stadscentrum werden schuttersputten aangelegd. Deze waren niet erg diep. Ze boden slechts relatieve bescherming tegen de drukgolf van bommen en instortende gebouwen. Ze zijn te vinden vanaf de Boulevard du Théâtre tot aan de Avenue du Comte Vert.
Daarnaast waren er nog diverse schuilplaatsen ingericht in scholen.
Met deze buitengewone voorzieningen staat Chambéry aan de top van de Franse steden wat betreft de bescherming van de bevolking tegen luchtbombardementen.
Voor een bevolking van 30.000 inwoners boden de schuilplaatsen plaats aan ongeveer 12.000 mensen.
Savoiroux onderdak Colorisc╠o
Dsc3190bis
26 mei 1944
De dag waarop Chambéry werd gebombardeerd
De voorbereidingen voor de landing in Normandië zetten de geallieerden ertoe aan de spoorwegknooppunten uit te schakelen. Het doel is de bewegingen van het Duitse leger te ontwrichten, om te voorkomen dat het zijn troepen aan de Normandische kust kan versterken, waar operatie Overlord wordt voorbereid.
Op 26 mei 1944 werden verschillende steden in het zuidoosten van Frankrijk gebombardeerd: Nice, Grenoble, Lyon, Saint-Étienne… Chambéry stond ook op deze lijst. Het doel dat in het vluchtplan was vastgelegd, betrof de spoorweginstallaties en met name de spoorwegrotonde.
Eerste bombardementsgolf
10.44 uur – 20 seconden
De eerste golf vliegt op een hoogte van 6.096 m.
Een groene raket, afgevuurd door het voorste vliegtuig, geeft het signaal om de bommen af te werpen.
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, raakt de eerste bombardementsaanval het station en de bijbehorende installaties vol in.
De rotonde wordt door drie bommen doorboord,
48 machines worden buiten gebruik gesteld,
alle installaties rondom de rotonde worden vernietigd,
de seinpost in de wijk Reclus wordt verpulverd,
het interieur van het reizigersgebouw wordt weggeblazen.
Ja, het station van Chambéry is op 26 mei 1944 inderdaad zwaar getroffen.
Tweede bombardementsgolf
10.44 uur – 50 seconden
De operator in het leidende vliegtuig kan het doelwit, dat verborgen is achter de rook van de eerste bombardementsgolf, niet lokaliseren. Het bevel om de bommen af te werpen wordt 30 seconden te vroeg gegeven.
Helaas raakt deze tweede bommenwerping het hart van de stad: een gebied tussen de rue Doppet, de boulevard du Musée, de boulevard de la Colonne (met zijn schuilkelders), een deel van de rue de Boigne, de place de Genève en verderop de rue Juiverie. De straten binnen deze omtrek werden in meer of mindere mate getroffen.
In totaal duurde het bombardement op Chambéry 90 seconden.
72 vliegtuigen hebben elk 10 bommen van 227 kg afgeworpen.
Er waren geen tijdbommen of brandbommen bij.
Place des Eléphants
Enkele dagen na het bombardement.
Foto genomen vanuit het gebouw ‘Le Paris’.
Boulevard du Théatre, boulevard de la Colonne en colonne des éléphants - Tentoonstelling over het bombardement van Chambéry, foto gescand op 5 maart 2009
Avenue du général de Gaulle
Aan de linkerkant van de foto: het kasteel van Costa de Beauregard, dat tijdens het bombardement werd verwoest. In het midden: het gebouw waarin het conservatorium, het kinderdagverblijf en de openbare douches waren gevestigd. Op de dag van het bombardement bevonden zich ongeveer veertig kinderen in de kelders van het gebouw. Ze raakten bedolven onder het puin van het kasteel van Costa de Beauregard, maar werden op wonderbaarlijke wijze gered.
Bombardement op Chambéry (26 mei 1944) - Rue Notre Dame en het Conservatorium, foto gescand uit de Georges Henry collectie, fotograaf
Hoek van de Rue Juiverie en de Place Saint-Léger
Foto genomen vanaf de Rue du Sénat. Deze foto is het enige bewijs van de reddingswerkers onder het puin.
Bombardement 26 mei 1944 Chambery 3
Kruising van de Rue Favre en de Rue Saint-Antoine
Zoals op deze foto te zien is, liep de Rue Saint-Antoine in een bocht. Links: Rue Favre. In de verte is het Justitiepaleis te zien. Rechterdeel: de Rue Saint-Antoine. Deze straten zijn niet verwoest door de inslag van de bommen, maar door de branden die na het bombardement uitbraken. Dit deel van Chambéry is tijdens de wederopbouw het meest ingrijpend heringericht. Tegenwoordig staan deze twee straten loodrecht op elkaar (de Rue Saint-Antoine ligt nu in het verlengde van de Rue de Maistre).
Bombardement 26 mei 1944 Chambery 2
Chambéry'CimesMisschien vind je dit ook leuk...
Slachtoffers, hulpverlening en begrafenissen
Bombardement 26 mei 1944 Chambery 12
Er vielen 200 doden.
Er waren 300 gewonden en 3.000 slachtoffers.
Naast de verwoesting van gebouwen was het vooral de brand die het hart van de stad verwoestte.
De bommen zorgden ervoor dat de getroffen gebouwen in brand vlogen en het vuur verspreidde zich van gebouw naar gebouw, wat leidde tot de grote brand van Chambéry.
Drie dagen lang werd het centrum van Chambéry geteisterd door een enorme vuurzee die onmogelijk te blussen was. De laatste brandhaarden werden pas op 25 juni 1944 volledig geblust.
De herdenking
Op maandag 29 mei 1944 vond er een officiële plechtigheid plaats op de Place de la Cathédrale.
72 kisten zullen daar worden bijeengebracht voor een plechtige dienst.
Voor de inwoners van Chambéry zal het bombardement van 26 mei 1944 voor altijd een bladzijde uit de geschiedenis blijven, geschreven met letters van vuur en bloed.
Uit de rapporten van de politie en de gendarmerie blijken talrijke daden van moed en onbaatzuchtigheid, zelfs van slachtoffers zelf ten opzichte van mensen die er nog slechter aan toe waren dan zij. Dit hoofdstuk uit de geschiedenis staat synoniem voor een buitengewone golf van solidariteit.
Iedereen kwam hulp bieden. Zo begon Chambéry weer tot leven te komen…
Rotonde en bijgebouwen
De rotonde werd door drie bommen getroffen. De ijzeren constructie bleef intact, maar de ruiten werden uiteraard aan diggelen geslagen.
Bombardement 26 mei 1944 Chambery 13
Hoek van de Rue Favre en de Rue Saint-Antoine
40b Rue St Antoine Sur Place Hi╠ctel De Ville
Place Métropole
Kerkdienst voor de kathedraal
38b Katholieke culturen
Place des Éléphants
Vanaf de top van zijn zuil wacht generaal de Boigne op de herinrichting van het bovenste deel van de Rue de Boigne.
Img013
Chambéry’Cimes
is een podcast Chambéry Montagnes
Opname, montage, mixage en productie: Kamel Bouziane, Art AbordSavoie.
Muziek van Skal.
In deze aflevering: een ontdekkingstocht door Chambéry in gezelschap van Jacques Viout, vicevoorzitter van de vereniging Les Amis du Vieux Chambéry, en Julie Chavaribeyre van het VVV-kantoor
Alle archieffoto’s zijn ter beschikking gesteld door de vereniging „Les Amis du Vieux Chambéry“. Hartelijk dank voor deze fotocollectie…
Bombardement 26 mei 1944 Chambery 7
